Mỗi lệnh là một lần đặt cược: thắng ít mà vẫn lãi

Một câu hỏi rất hay gặp khi nói chuyện giao dịch là: "Thắng được bao nhiêu phần trăm?" Câu hỏi đó không sai, nhưng nó chỉ kể một nửa câu chuyện. Nửa còn lại là: khi thắng thì thắng bao nhiêu, khi thua thì thua bao nhiêu.

Đơn vị R: đo lệnh bằng rủi ro

Trước khi nói tiếp, cần một đơn vị đo: R. 1R là số tiền mình chấp nhận mất nếu lệnh chạm điểm dừng lỗ.

Ví dụ: tài khoản 10.000 USD, mỗi lệnh chỉ chấp nhận mất 1%, tức 100 USD. Vậy 1R = 100 USD. Một lệnh lãi 300 USD là +3R. Một lệnh bị dừng lỗ là −1R.

Đo bằng R giúp so sánh các lệnh với nhau, bất kể vốn to hay nhỏ, giá cao hay thấp.

Phép tính quan trọng nhất

Kỳ vọng của một cách giao dịch, tức trung bình mỗi lệnh lãi hay lỗ bao nhiêu, tính như sau:

Kỳ vọng = tỷ lệ thắng × lãi trung bình − tỷ lệ thua × lỗ trung bình

Thử với hai kiểu giao dịch:

Hình 1. Kỳ vọng mỗi lệnh của hai kiểu giao dịch, tính theo công thức ở trên. Chưa tính phí giao dịch.

Kiểu thứ nhất thắng 6 trên 10 lệnh, nghe rất sướng. Nhưng vì mỗi lần thắng chỉ được 0,6R mà mỗi lần thua mất trọn 1R, nên về lâu dài nó lỗ. Kiểu thứ hai thua gần 2 trên 3 lệnh, nghe rất nản. Nhưng mỗi lần thắng bù được ba lần thua, nên về lâu dài nó lãi.

Vì vậy không nên đánh giá một cách giao dịch chỉ bằng tỷ lệ thắng. Tỷ lệ thắng cao vẫn là điều tốt: lọc bớt những lệnh nhiễu để tăng tỷ lệ thắng là việc nên làm. Nhưng nếu phải đánh đổi giữa thắng nhiều và thắng to, thắng to thường quan trọng hơn.

Thua nhiều lần liên tiếp là chuyện bình thường

Nói thì dễ. Cái khó thật sự của kiểu "thắng ít, gồng lãi" là tâm lý. Để thấy rõ, hãy giả lập 100 lệnh với đúng các thông số ở trên: mỗi lệnh có 35% cơ hội thắng 3R, 65% cơ hội thua 1R. Kết quả do máy rút ngẫu nhiên, không phải lệnh thật.

Hình 2. Một lượt giả lập 100 lệnh (thắng 35%, +3R / −1R). Thắng 35 lệnh, thua 65 lệnh, tổng +40R. Có đoạn thua liền 10 lệnh.

Thua liền 10 lệnh. Nếu mỗi lệnh rủi ro 1% tài khoản, đó là mất gần 10%, trong khi phương pháp vẫn đang có lợi thế. Người không chuẩn bị tinh thần dễ bỏ cuộc đúng ở đoạn này, ngay trước những lệnh thắng lớn.

Chạy giả lập 40 lượt, mỗi lượt 100 lệnh, để xem kết quả thay đổi thế nào:

• Tổng lãi trung bình sau 100 lệnh: +38,7R, gần với con số lý thuyết +40R.
• Lượt tệ nhất: −12R. Lượt tốt nhất: +84R.
• Chỉ 1 trên 40 lượt kết thúc bị lỗ.
• Chuỗi thua dài nhất trung bình mỗi lượt: 8,8 lệnh, có lượt thua liền 14 lệnh.

Hình 3. 40 lượt giả lập. Mỗi đường là vốn tích lũy (tính bằng R) qua 100 lệnh. Đường hồng là lượt ở Hình 2.

Cùng một phương pháp, cùng một lợi thế, nhưng kết quả 100 lệnh có thể chênh nhau gần 100R chỉ vì may rủi. Vì thế vài tuần, thậm chí vài tháng kết quả xấu chưa nói lên được nhiều.

Ba điều rút ra

1. Rủi ro mỗi lệnh phải nhỏ. Đủ nhỏ để thua liền 10–15 lệnh vẫn còn vốn và còn bình tĩnh.
2. Đừng cắt lãi sớm. Toàn bộ lợi thế của kiểu "thắng ít, gồng lãi" nằm ở những lệnh thắng lớn. Chốt non là tự tay xóa lợi thế đó.
3. Đánh giá bằng lãi trung bình mỗi lệnh, không chỉ bằng tỷ lệ thắng. Khi tổng kết, hãy nhìn trung bình mỗi lệnh lãi bao nhiêu R. Dùng trung bình chứ không dùng trung vị, vì vài lệnh thắng lớn chính là nguồn lãi.

Mỗi lệnh là một lần đặt cược. Không lệnh nào chắc thắng. Cái mình kiểm soát được là đặt cược bao nhiêu, và có để lệnh thắng chạy hay không.

Lưu ý về giả lập: con số trong bài đến từ phép rút ngẫu nhiên với hạt giống cố định, không phải kết quả giao dịch thật, và chưa tính phí giao dịch, trượt giá. Thị trường thật không đều đặn như vậy: tỷ lệ thắng và mức lãi thay đổi theo từng giai đoạn.

Bài mẫu do Claude viết ngày 22/10/2026 để kiểm tra giao diện.